Różnorodność florystyczna polskich łąk
Łąki w Polsce nie są jednorodnym typem siedliska. W zależności od rodzaju gleby, wilgotności, nasłonecznienia i historii użytkowania florystycznie mogą się znacznie różnić. Łąki trzęślicowe w dolinach rzecznych mają zupełnie inny skład gatunkowy niż ciepłolubne łąki murawowe na wzgórzach wapiennych. Mimo to pewien zestaw gatunków pojawia się na większości z nich.
Na polskich łąkach odnotowano ponad 400 gatunków roślin naczyniowych. Część z nich to gatunki chronione na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z 2014 roku w sprawie ochrony gatunkowej roślin.
Pospolite gatunki łąkowe
Margerytka łąkowa (Leucanthemum vulgare)
Jedna z najbardziej rozpoznawalnych roślin łąkowych w Polsce. Bylina dorastająca do 70 cm, z charakterystycznymi białymi kwiatami otaczającymi żółty środek. Kwitnie od maja do sierpnia. Rośnie na łąkach niskich i średnioilastych glebach, znosi dobrze warunki suche. Nie wymaga żyznej gleby — wręcz lepiej rośnie tam, gdzie azotu jest mniej.
Margerytka jest rośliną miododajną. Jej kwiaty odwiedzają pszczoły miodne, dzikie pszczoły samotnicze oraz muchówki. W ogrodowych mieszankach łąkowych stanowi jeden z pierwszych elementów, które zakwitają w pierwszym sezonie wysiewu.
Chaber bławatek (Centaurea cyanus)
Niebieskofioletowe kwiaty w kształcie kłaczków pojawiają się od czerwca do września. Chaber jest rośliną jednoroczną lub dwuletnią — jego nasiona kiełkują jesienią lub wiosną, tworząc rozetę, z której wiosną wyrasta łodyga. W Polsce podlega częściowej ochronie gatunkowej, co wynika z zaniku siedlisk polnych.
Uwaga siedliskowa: Chaber bławatek tradycyjnie był chwastem zbożowym, jednak wskutek intensyfikacji rolnictwa i herbicydów znacznie rzadziej pojawia się w uprawach. Łąki i miedze stanowią dziś główne refugium tego gatunku.
Mak polny (Papaver rhoeas)
Jaskrawoczerwone, cienkie płatki i czarne pręciki tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków na polskich łąkach i miedzach. Rośnie jako rocznik — kiełkuje na wiosnę, kwitnie od maja do lipca, a następnie osucha się. Produkuje ogromne ilości nasion, które zachowują zdolność kiełkowania przez kilkanaście lat.
Papaver rhoeas dobrze znosi gleby żyzne i zakłócone mechanicznie. Łąki na gruntach po byłych uprawach często mają duże skupiska tego gatunku przez pierwsze dwa do trzech lat.
Gatunki o bardziej specyficznych wymaganiach
Szałwia łąkowa (Salvia pratensis)
Bylina o intensywnie niebieskich kwiatostanach, kwitnąca od maja do lipca. Preferuje ciepłe, nasłonecznione stanowiska na glebach wapiennych lub zasobnych w węglan wapnia. Na łąkach nizinnych rośnie rzadziej niż na wyżynach (Wyżyna Lubelska, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska).
Szałwia łąkowa jest ważna dla trzmieli i pszczół murarskich. Jej wargi kwiatu stanowią efektywną pompę transferującą pyłek na odwiedzające ją owady.
Świerzbnica polna (Knautia arvensis)
Różowofioletowawe, kuliste kwiaty na długich szypułkach. Rośnie na łąkach suchych i półsuchych, na poboczach dróg i skrajach pól. Kwitnie od czerwca do września. Gatunek szczególnie cenny dla motyli dziennych — wiele gatunków modraszków i rusałek chętnie korzysta z jej nektaru.
Trawy jako element składowy łąki
Łąka to nie tylko rośliny kwiatowe. Trawy stanowią dominującą grupę biomasy w większości zbiorowisk. Na łąkach wilgotnych typowy jest śmiałek darniowy (Deschampsia caespitosa) i trzcina (Phragmites australis). Na łąkach suchych i średniosuchych przeważają kostrzewa czerwona (Festuca rubra), tymotka łąkowa (Phleum pratense) i kupkówka pospolita (Dactylis glomerata).
Przy zakładaniu mieszanek łąkowych dobór traw jest równie ważny jak dobór roślin kwiatowych. Trawy o wolniejszym wzroście (jak kostrzewa czy wiechlina łąkowa) nie tłumią roślin dwuliściennych, co sprzyja różnorodności kwiatowej.
Ochrona prawna wybranych gatunków
W Polsce ochroną gatunkową objęte są m.in. storczyki łąkowe (Dactylorhiza spp.), których kilka gatunków rośnie na wilgotnych łąkach. Podobnie chronione są goryczki (Gentiana spp.) i niektóre oczrety. Chaber bławatek i kilka innych gatunków podlega ochronie częściowej, co oznacza zakaz zrywania w sposób masowy i niszczenia stanowisk.
Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409, z późn. zm.).